جرثقیل وسیلهای است جهت جابجایی اجسام سنگین که برای اولین بار در مصر باستان جهت جابجایی تخته سنگهای عظیمالجثه برای ساخت اهرام ثلاثه مصر از آنها استفاده شد. در آن زمان جرثقیلها متشکل از طناب، قرقره و قلاب به صورت ساده و مرکب با نیروی دست انسان و یا با استفاده از حیوانات اجسام سنگین را به حرکت در میآوردند. جرثقیلها در قدیم بیشتر در ساخت بنا و ساختمانها و همچنین در حفره چاهها و بیرون کشیدن آب از آنها استفاده میشد. با پیشرفت علم و به وجود آمدن صنایع جدید، کاربرد جرثقیلها روز به روز بیشتر شده و اشکال و انواع آنها نیز گسترش یافت. در عصر بخار، جرثقیلها توسط توربین بخار به حرکت در میآمدند و نیروی حرکتی آنها از بخار به وجود میآمد. بعد از اختراع برق و موتورهای الکتریکی، نیروی حرکتی جرثقیلها توسط موتورهای الکتریکی به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم توسط پمپهای هیدرولیکی انجام میشود.
اولین جرثقیل در ایران توسط یک شرکت انگلیسی جهت حفاری چاه نفت در مسجدسلیمان در جنوب کشور وارد ایران شد. این جرثقیل قادر بود ۲۰ تن بار را به صورت عمودی و با چرخش ۹۰ درجه جابجا نماید. جرثقیل مذکور توسط موتور احتراقی بنزینی کار میکرد و نیروی ایجاد شده توسط یک گیربکس به قرقره کابل فلزی و به قلاب جرثقیل انتقال پیدا میکرد. این جرثقیل هماکنون در موزه نفت شهر مسجدسلیمان در معرض دید بازدیدکنندگان میباشد.
جرثقیلها با تکامل و رشد صنعت در جهان به تدریج پیشرفت کرده و هماکنون به عنوان بازوهای توانمند صنعت در کلیه صنایع مورد استفاده قرار میگیرند. انواع جرثقیل از نظر تقسیمات به دو دسته جرثقیلهای موبایل و جرثقیلهای کارگاهی و صنعتی تقسیم میشوند. جرثقیلهای موبایل همانطور که از نامشان مشخص است دارای خودرانهایی هستند که این قابلیت را به آنها میدهد که در هر مکان و موقعیتی حاضر شده و بسته به تناژ تعریفشده، جابجایی اجسام را انجام دهند. در مقابل، جرثقیلهای کارگاهی و صنعتی در یک مکان و موقعیت مشخص بسته به نوع و تناژ آنها به اپراتور کاربری میدهند.
جرثقیلهای موبایل به چند دسته تقسیم میشوند:
-
هیدرولیکی با بوم کشویی
-
هیدرولیکی با بوم خشک
جرثقیلهای صنعتی و کارگاهی به چند دسته تقسیم میشوند:
هر کدام از انواع جرثقیلهای صنعتی دارای قلب تپندهای به نام وینچ یا بالابر هستند:
بار توسط قلاب به طنابهای فولادی به نام سیمبکسل متصل شده و سیمبکسل به دور محفظهای استوانهای شکل که دارای شیارهای هدایت سیمبکسل میباشد پیچیده میشود و به طرف بالا و پایین حرکت میکند.
بار توسط قلاب به زنجیر مخصوص متصل شده و به وسیله نیروی موتور به دور دانهگیر زنجیر، به صورت دوار به بالا و پایین حرکت میکند. این نوع بالابرها برای کاربردهای خاص و سنگین بسیار ایدهآل هستند.